Lezingenserie over Verlichting en Economie

Docent drs. C. Kruijmer (Kees)

 

LEZINGENSERIE TOT NADER ORDER UITGESTELD !!!

 

Inleiding
Een ieder die de discussie in de media over de maatschappelijke ontwikkeling volgt, zal bemerkt hebben dat daarin vaak het begrip Verlichting opduikt. Ook bij de ontmoeting van de westerse wereld met de islam valt het woord Verlichting regelmatig en dan veel in de context dat de Islam in haar ontwikkeling een geestelijk stroming zoals onze Verlichting niet gekend heeft.

Wat moeten we nu verstaan onder de Verlichting? Een antwoord in de trant van dat men zich niet alles door traditie, gewoonte moet laten voorschrijven, dat was de situatie van eeuwen geleden, maar dat men zelf door redelijk na te denken en wetenschappelijk onderzoek tot een mening moet komen, gaat dan rond.

De vraag hoe de Verlichting in de geschiedenis van het denken in West-Europa is ontstaan, is natuurlijk van andere orde. Dit komt aan de orde in deze lezingenserie. Verder wordt behandeld de ontwikkeling van de economie van een geheel ondergeschikte positie in de Middeleeuwen naar de Industriële Revolutie en daarna naar de zeer dominante positie in onze samenleving. Het lijkt wel of de economie de vroegere centrale plaats van de religie heeft ingenomen.

Korte inhoud
We starten in de Middeleeuwen. De mens was geheel ingebed in de samenleving, de godsdienst/traditie was dominant aanwezig op alle levensterreinen. Bij Thomas van Aquino, de grootste denker van de Middeleeuwen en belangrijk theoloog in de R-K Kerk, krijgt de rede een zelfstandige plaats naast het geloof (natuur en bovennatuur).
De overgang van het geocentrisch wereldbeeld (aarde in het middelpunt) naar het heliocentrische wereldbeeld (zon in het middelpunt) heeft ook een rol gespeeld in de geschiedenis van de Verlichting (Copernicus, Galileï en Kepler).

Met Descartes (cogito ergo sum (ik denk, dus ik besta)) start de moderne filosofie. Het rationele denken en het scherpe onderscheid tussen het lichaam en de geest, het dualisme, doet zijn intrede in het denken van West-Europa. Pascal verwerpt de centrale positie van het rationele denken bij Descartes.

Verder wordt gekeken naar de ontwikkeling in het denken in Engeland (o.a. Locke en Hume), Frankrijk (o.a. Voltaire en Rousseau) en Duitsland (Kant, wat kan ik weten (de rede), wat moet ik doen (de moraal)  en wat mag ik hopen (het geloof)).   Karl Marx zal ook aandacht krijgen. Hamann en Schleiermacher hebben fundamentele kritiek op de rationalistische aanpak van Kant.

De resultaten in de natuurwetenschappen (Newton en de vele uitvindingen)  spraken tot ieders verbeelding. In de Verlichting heeft men het gevoel, dat men met de mogelijkheden van de rede een rooskleurige toekomst van vooruitgang tegemoet gaat. De Verlichting heeft onze hedendaagse westerse cultuur zeer sterk beïnvloed.

Kort wordt stilgestaan bij drie eenzame denkers (Schopenhauer, Kierkegaard en Nietzsche), die niets moesten hebben van het rationalisme van Descartes en Kant.

Verder ook aandacht voor het conservatisme (Edmund Burke), het positivisme (Auguste Comte) en  het postmodernisme (Lyotard).

De laatste grote culturele omslag in het Westen vond plaats in de jaren zestig en zeventig van de vorige eeuw. Taboes moesten doorbroken worden, niets was meer heilig voor het experiment.
De afkeer van de eigen (christelijke) traditie heeft ervoor gezorgd dat de 'ander’ (bijv. Turk, Marokkaan) met open armen werd ontvangen, culturele verrijking was het motto. Ook de beoogde verzwakking van de natiestaat heeft hierbij een rol gespeeld. Nu spreken we over de mislukking van de multiculturele samenleving. Wat zijn hiervan de consequenties voor de samenleving?

In de verdere ontwikkeling van de Verlichting zien we het naturalisme en fysicalisme opkomen. Ook op het terrein van waarden en normen treden grote verschuivingen. Van vaste normen en waarden  gaat het naar subjectivisme en relativisme. De moraal is bij de Verlichting niet meer veilig (Alasdair MacIntyre). Kan daardoor de menselijkheid in de samenleving wel in stand gehouden worden?

Zeker is dat we momenteel processen in de samenleving zien, die we enkele tientallen jaren geleden niet voor mogelijk hielden. De aanval op en mishandeling van politieagenten en ambulancepersoneel  "spant wel de kroon". Is de autonome positie van de individuele mens geheel gericht op zijn eigen vrijheid en genot niet te ver doorgeschoten? Moeten we weer terug naar een samenleving, die gebaseerd is op de deugd en het traditionele goede gezin en wat is de rol van de overheid op deze terreinen? Geldt ook hier "Zo de samenleving, zo de overheid" en is de overheid een onderdeel van het probleem?

Verder wordt in grote lijn wordt de ontwikkeling van de economie vanuit de Oudheid en de Middeleeuwen (daar vrijwel niet aanwezig) naar de Industriële Revolutie geschetst. Nu is deze economie dominant aanwezig in de samenleving, het is produceren en consumeren. Ieder land op de wereld probeert dit economische model over te nemen om de nodige welvaart en macht te bereiken. Deze ontwikkeling heeft wel naar meerdere crises gevoerd (ICT, krediet en schuldencrisis).

Hoe de ontwikkeling van de maatschappij verder zal gaan is onzeker, maar naast positieve gevolgen zaken van de Verlichting heeft zij wel ontbindende factoren in die samenleving gebracht. In hoeverre heeft de Verlichting verduistering gebracht? De toekomst zal uitwijzen in welke richting dat proces verder gaat en hoe het uiteindelijk afloopt.

Drs. C. Kruijmer (Kees)

 Informatie lezingenserie

Locatie: Zalencentrum 't Visnet De Ruyterstraat 7 1271 SR Huizen

Avonden:

27-09-12

donderdag

20.00 – 22.00 uur

04-10-12

donderdag

20.00 – 22.00 uur

18-10-12

donderdag

20.00 – 22.00 uur

25-10-11

donderdag

20.00 – 22.00 uur


Elke avond heeft een pauze van 25 min.

De lezingen worden aan de hand van een powerpoint presentatie gegeven.

Cursusmateriaal:
Iedere deelnemer krijgt een copy van de powerpoint presentatie, verder worden een aantal teksten van belangrijke denkers en onderwerpen uitgereikt.

Kosten: € 80,- voor de vier avonden, de prijs is inclusief het cursusmateriaal en de koffie of thee tijdens de pauzes.

Voor opgave download het   "informatie en opgave formulier"  van  de homepage.

 

Voor informatie over en opgave voor de
 lezingenserie klik hieronder

 

 

informatie-opgave.doc

 

 

Kruijmer Informatisering   Huizen